Res musealiae: Ości rybackie. Narzędzia kłusownicze w muzealnych zbiorach

Ości pozyskane z przekazów odebrane kłusownikom, obecnie prezentowane na wystawie Zwykłe-niezwykłe, Fot E Koprows

Ości stosowane w rybołówstwie to narzędzia kolne do kłucia ryb. W wieku XIX uznano je za narzędzia kłusownicze (ostatnia obowiązująca ustawa o rybołówstwie śródlądowym z 1985 r. także reguluje kwestie dopuszczonego do połowów sprzętu) [1]. Mimo zakazu tego typu narzędzia używane były przez chłopów w wieku XIX i XX, a zdarzają się i w XXI[2].

Narzędzia rybackie w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego noszą znamienne cechy rybołówstwa niezawodowego, mającego niekiedy cechy kłusownictwa. Kolekcja liczy ok. 300 okazów i pochodzi z niewielkich akwenów, dopływów większych rzek lub rozlewisk: okolic Sejn, znad jeziora Wigry, z akwenu Narwi i Supraśla, Biebrzy, Bugu, Pilicy oraz Czarnego Dunajca. Używane do połowy XX wieku w rybołówstwie śródlądowym narzędzia noszą w sobie nierzadko cechy reliktowe. Wśród nich znajduje się zespół narzędzi kolnych do kłucia ryb. Niektóre z nich zostały pozyskane w wyniku akcji milicyjnych i działań prokuratury, a do muzeum trafiły przez zainteresowane instytucje i osoby prywatne. W roku 1960 Zarząd Wojewódzki Polskiego Związku Wędkarskiego o/w Białymstoku przekazał PME zbiór zarekwirowanych narzędzi kłusowniczych, głównie ości do chwytania ryb. Kolejny przekaz miał miejsce 20 lat później – w roku 1981 przez Prezesa PZW o/w Nowym Targu, mec. A. Szoskiego. Z kolei w roku 1983 podczas badań terenowych na Pomorzu, pracownicy muzeum nawiązali kontakt z PZW o/w Słupsku oraz Państwowym Gospodarstwem Rybackim w Bytowie, uzyskując informacje o odbieranych w tym czasie kłusownikom narzędziach. W wyniku pertraktacji – także z miejscową prokuraturą, gdzie zdeponowano sprzęt – ale również dzięki życzliwości pracowników tychże instytucji, zrozumieniu idei przekazania do muzeum przedmiotów objętych zakazem używania, pozyskano przykłady narzędzi stosowanych w rybołówstwie niezawodowym.

Nie odrzucając/wykluczając ich „barbarzyńskiego” charakteru, ości pokazują oryginalność i pomysłowość rozwiązań w ramach tego prostego narzędzia. Wykonywane najczęściej przez kowali, w całości z żelaza lub z zastosowaniem gwoździ i drutu – oryginalnie lub jako przeróbki sprzętów rolniczych (np. wideł, grabi) – wykazują jak duża jest skala możliwości rozwiązań w ich obrębie. Nierzadko ości są przykładem uzyskania ciekawych i pięknych form przedmiotów – narzędzi pracy, które warunkowało przeznaczenie: gatunek łapanych ryb. Przyglądając się ościom, czujemy ich ambiwalentny charakter, zaświadczający zarazem o ludzkiej zaradności, kowalskim kunszcie i poczuciu estetyki, ale także – czy desperackiej ? – konieczności pozyskiwania pożywienia (przez niektóre rodziny); być może także o bezwzględności człowieka w chęci panowania nad naturą?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s