Res musealiae. Depozyt Michalskich – wartości darowane muzeum w depozycie: rzeczy i pasja

Bułgarka-w-stroju-ludowym-A.-Weber-Berlin-1887-Arch.-PME-dep.-J.J.-Michalskich-dep-854-Fot.-Prac.-Fotograficzna
Bułgarka-w-stroju-ludowym-A.-Weber-Berlin-1887-Arch.-PME-dep.-J.J.-Michalskich-dep-854-Fot.-Prac.-Fotograficzna

Jan Michalski – przedwojenny wizytator szkół średnich w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w województwie warszawskim, pasjonat wytworów kultury ludowej, kolekcjoner ludowego rzemiosła, rękodzieła i sztuki ludowej, zbieracz ikonografii o tematyce etnograficznej. Z racji pełnionej funkcji Michalski miał okazję trafić na Kurpie i do Księstwa Łowickiego, jednych z najbardziej okazałych w przejawy kultury ludowej regionów. Ujęty miejscowym folklorem, zaczął gromadzić jego materialne wytwory: pająki, pisanki, rzeźbę, ceramikę, wycinanki, zabawki.

Ten krótki opis kolekcjonera – „ludofila” może wydawać się tendencyjny i naciągany, pisany „na pochwałę kultury ludowej”, ale trudno odmówić prawdy materiałom spisanym przez żonę Jana Michalskiego – Jadwigę Michalską[1], współtwórczynię tego imponującego zbioru. Jan Michalski to „typowy” przykład kolekcjonera – pasjonata, który zostaje przez tę pasję „wciągnięty” i pasji tej podporządkowuje swoje życie Nie tylko więc wolne chwile po dopełnieniu obowiązków służbowych, ale także wakacyjne wyjazdy po całym kraju[2] służyły kolekcyjnym zakupom. Zbiór Michalskich rozrastał się i ewoluował. Michalski zainteresował się ikonografią, powiększając kolekcję o związane z przejawami kultury ludowej fotografie, pocztówki i rysunki. Zgromadził najliczniejszy zwarty zbiór rycin z prasy ilustrowanej z przełomu XIX i XX wieku (np. „Tygodnika Ilustrowanego”, „Kłosów” czy „Wieńca”), gromadził także szklane negatywy. Jego kolekcja stała się znana w kręgach naukowych i akademickich. W jej budowanie włączyli się również inni kolekcjonerzy – amatorzy, którzy decydowali się przekazać Janowi Michalskiemu swoje zdobycze wierząc, że oddają je w dobre ręce. Cały zbiór niestety nie przetrwał wojny, ale udało się uchronić znaczną jego część.

W roku 1950 powstała Fundacja im. Jadwigi i Jana Michalskich powstała z ofiarowanego Instytutowi Badań Literackich PAN przez Jana Michalskiego dorobku jego 55-letniej działalności kolekcjonerskiej. Trzon jej stanowił księgozbiór obejmujący 40 tys. woluminów (z działem poświeconym literaturze etnograficznej) oraz kolekcja etnograficzna, która w roku 1973 została przekazana PME w bezterminowy depozyt, na którą składają się: artefakty ceramiczne (933 obiekty), wycinanki (1118), oraz pisanki, próbki tkanin, drzeworyty (440) i 1172 archiwalia.

Przed wojną wiele dobrych prywatnych kolekcji zostało ofiarowanych muzeom (Muzeum Narodowemu, Muzeum Etnograficznemu przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa). Współcześnie takie dary także mają miejsce, chociaż nie zdarzają się często, co jest zrozumiałe – stanowią wartość duchową i materialną. Czym można tłumaczyć taką hojność przekazywania dorobku życia mierzonego nie tylko materią i niewątpliwą wartością dla dziedzictwa kulturowego, ale także „wartościami dodanymi”: pasją, wiedzą, może swego rodzaju miłością?

Muzeum to instytucja zaufania społecznego, której zadaniem jest ochrona i opracowywanie posiadanych zbiorów. Muzeum jest instytucją ponadczasową – złożone tu obiekty stanowią „kapsuły” swoich czasów, deponowane dla naszych potomnych. Muzeum zabiera je do „wieczności”. Posługując się pewnym sloganem „darczyńcy wspierając dobro narodowe”, utrwalają także siebie, ale co niezmiernie istotne – pozostawiają też ślad swojej pasji, zaangażowania, emocji, które kryją się w przekazanych rzeczach.

PRZY CERAMICE

Zgromadzona kolekcja ceramiki rejestruje przegląd różnorodnych typów naczyń z różnych rejonów Polski: Kaszub, Kujaw, Mazowsza, Podlasia, Kieleckiego, Lubelskiego, Rzeszowskiego, Krakowskiego, włączając dawne Kresy (Litwę, Białoruś, Ukrainę, Wołyń). Każdy egzemplarz, wpisany do prywatnego „inwentarza”, zawierał także metryczkę – opisane na dnie informacje: numer inwentarza, datę i miejsce zakupu (ale w przypadku nowych przedmiotów, nabywanych na targach brak jest informacji o ośrodku ceramicznym).

 

PRZY ARCHIWALIACH

Zespół ikonograficzny został podzielony przez twórców kolekcji na kilka grup tematycznych: polskie typy ludowe, obrzędowość, zwyczaje, grupy zawodowe i społeczne, grupy etniczne (np. Cyganie), mniejszości narodowe (Żydzi, Huculi, Ukraińcy, Rusini) oraz różne typy europejskie i azjatyckie. W przeważającej większości są to reprodukcje drzeworytnicze pierwowzorów malarskich autorów takich jak: J. Kossak, K. Młodnicki, T. Rybkowski, Wł. Szerner, K. Zyndram Maszkowski, A. Wierusz-Kowalski, J. Fałat, M. Pociecha, E.M. Andriolli i wielu innych. Jest  to jeden z ciekawszych, a zarazem starszych i cenniejszych zbiorów ikonograficznych o tematyce etnograficznej.

 

PRZY DRZEWORYCIE

W zakresie sztuki ludowej i folkloru Michalscy gromadzili różnorodne przykłady z tych dziedzin: pisanki, wycinanki, drzeworyty ludowe.

 


[1] Maszynopis [w:] Spuścizna po Piotrze Szackim, Archiwum Naukowe PME

[2] w obecnych  granicach poza pasem Polski środkowej były to także Kresy Rzeczpospolitej

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s